Tips voor het verminderen van oogvermoeidheid bij het lezen op een scherm.
Lezen op een scherm is voor veel senioren een uitkomst, maar het kan je ogen flink vermoeien.
Je kent dat gevoel wel: na een uur of twee voelen je ogen droog, branderig en moe aan. Misschien krijg je zelfs hoofdpijn. Dat is niet gek, want schermgebruik vraagt iets anders van je ogen dan een papieren boek. Goed nieuws: met een paar slimme aanpassingen kun je die oogvermoeidheid flink verminderen. Ik leg je precies hoe je dat doet, zodat je weer ontspannen kunt genieten van je e-reader of tablet.
Waarom je ogen moe worden van een scherm
Stel je voor: je zit heerlijk te lezen op je Kobo Libra 2 of Kindle Paperwhite.
Je ogen zijn gefocust op de letters, maar achter de schermen gebeurt er van alles. Allereerst: blauw licht. Dat is het licht dat schermen uitzenden, en het kan je biologische klok verstoren. Vooral ‘s avonds zorgt het ervoor dat je minder snel moe wordt, wat je nachtrust kan beïnvloeden.
Een andere boosdoener is knipperen. Normaal knipper je ongeveer 15 tot 20 keer per minuut.
Maar als je leest op een scherm, halveert dat aantal bijna. Je ogen drogen daardoor sneller op, wat leidt tot dat branderige gevoel.
Dit wordt ook wel het computer vision syndroom genoemd, een klacht die veel voorkomt bij intensief schermgebruik. Gelukkig hoef je niet met je ogen te knokken. Door bewust te zijn van deze oorzaken, kun je gericht stappen zetten. Laten we beginnen met een simpele techniek die je meteen kunt toepassen.
De 20-20-20 regel: je reddingsboei
Deze regel is zo simpel dat je hem bijna niet kunt vergeten. Het werkt als een soort reset-knop voor je ogen. Elke 20 minuten kijk je 20 seconden lang naar iets op 20 voet afstand.
Dat is ongeveer 6 meter. Een boom buiten, de klok aan de wand, of gewoon de overkant van de straat.
Waarom werkt dit zo goed? Omdat het de spieren in je ogen ontspant.
Als je dichtbij kijkt, staan die spieren continue onder spanning. Door even ver weg te kijken, geef je ze rust. Plan deze pauzes bewust in.
Zet een timer op je telefoon of gebruik een app die je eraan herinnert.
Op een e-reader als de PocketBook Era kun je trouwens ook een wekker instellen via de instellingen. Denk je nu: “Dat vergeet ik vast.” Maak er een gewoonte van. Koppel het aan iets dat je al doet, zoals een slok thee nemen of een hoofdstuk afronden. Zo wordt het vanzelf onderdeel van je leesritueel.
Stel je scherm comfortabel in
De juiste instellingen maken een wereld van verschil. Veel e-readers voor senioren, zoals de Kobo Elipsa 2E of de Kindle Scribe, hebben handige functies om de verlichting aan te passen voor 's avonds en het lezen aangenamer te maken.
Begin met de nachtmodus of een blauwlichtfilter. Deze functie vervangt het koele blauwe licht door een warmere, gelige tint.
Dat voelt minder fel aan en is beter voor je ogen, vooral in de avonduren. Wist je trouwens dat lezen op een e-reader rustiger is voor de ogen dan op een tablet? Speel ook met de contrastinstellingen. Een te hoog contrast kan vermoeiend zijn, maar een te laag contrast maakt het lezen ook lastig. Zoek een middenweg. Bij de meeste e-readers kun je de helderheid aanpassen.
Zorg dat de schermhelderheid ongeveer overeenkomt met de helderheid van de ruimte waarin je zit.
Te fel of te donker is een aanslag op je ogen. Verder is de lettergrootte belangrijk. Op een e-reader kun je makkelijk de lettergrootte vergroten.
Kies een formaat dat voor jou prettig leest, zonder dat je hoeft te turen. Voor veel senioren werkt een lettergrootte van 14 tot 16 punten goed. Probeer verschillende standen uit en kijk wat het beste voelt.
Je omgeving en houding verbeteren
Het draait niet alleen om het scherm. Je omgeving speelt een grote rol.
Zorg voor goede verlichting in de kamer. Een schemerlamp naast je leesstoel kan al veel schelen.
Vermijd fel licht dat direct op je scherm schijnt, want dat geeft hinderlijke reflecties. De afstand tot je scherm is ook cruciaal. Houd je e-reader of tablet op ongeveer 40 tot 50 centimeter afstand van je gezicht.
Dat is ongeveer de lengte van je onderarm. Te dichtbij lezen zorgt voor extra spanning op je ogen.
Gebruik een hoesje of een standaard om je apparaat op de juiste hoogte te positioneren, zodat je niet hoeft te bukken. Je houding telt ook mee. Zit rechtop, met je voeten plat op de grond. Een goede stoel met rugleuning helpt hierbij. Op die manier voorkom je niet alleen oogvermoeidheid, maar ook nek- en rugklachten.
Wanneer is een bezoek aan de oogarts nodig?
Soms is oogvermoeidheid een teken van iets anders. Als je klachten aanhouden ondanks deze tips, is het verstandig om een oogarts te bezoeken.
Jaarlijkse controles zijn sowieso aan te raden, vooral als je ouder wordt. Een oogarts kan checken of je een bril nodig hebt die speciaal is afgestemd op schermwerk, een zogenaamde computerbril.
Let op signalen zoals aanhoudende hoofdpijn, wazig zien of pijnlijke ogen. Dit kunnen tekenen zijn van overbelasting of een onderliggende aandoening. Een computerbril kan helpen als je moeite hebt met de specifieke kijkafstand naar een scherm. Deze brillen zijn vaak voorzien van een lichte correctie voor dichtbij en een filter tegen blauw licht.
Twijfel je? Maak gewoon een afspraak.
Het is beter om het zekere voor het onzekere te nemen. Een oogarts kan je ook adviseren over speciale hulpmiddelen, zoals een e-reader met een groter scherm of de beste tablet voor digitale kranten voor extra contrast.
Veelgestelde vragen
Wat is de 20-20-20 regel?
Elke 20 minuten 20 seconden naar een object op 6 meter afstand kijken om oogvermoeidheid te verminderen. Helpt een blauwlichtfilter echt?
Ja, het kan helpen om de aanmaak van melatonine minder te verstoren en het leescomfort in de avond te verhogen.
Waarom krijg ik hoofdpijn van schermlezen?
Hoofdpijn kan ontstaan door oogvermoeidheid, een verkeerde houding of te lang staren zonder pauzes. Is een computerbril nodig?
Een computerbril kan helpen als je moeite hebt met de specifieke kijkafstand naar een scherm. Hoe vaak moet ik knipperen?
Bewust knipperen is belangrijk; bij schermwerk knipperen mensen vaak onvoldoende, wat leidt tot droge ogen.